Mục tiêu bài học
Câu đố thế cờSau bài này, người đọc có thể dừng sau Pháo 9 bình 5 ăn Xe, tìm được Tượng 7 tiến 5 ăn Mã và giải thích vì sao toàn bộ chuỗi chỉ dẫn đến hòa.
Điểm quyết định: Sau 10. Pháo 9 bình 5 ăn Xe, phải kiểm tra quân Mã trên điểm 5 trước khi kết luận Đỏ hơn quân hay có thế thắng.
Kết quả đúng của biến cổ phổ dùng trong bài là hòa. Đỏ giữ chuỗi chiếu bằng cách để Mã và Xe đen thay nhau làm ngòi Pháo, sau đó đổi cánh, thí Tốt và bắt được Xe. Tuy nhiên, đánh giá không dừng ở nước ăn Xe: Tượng đen còn một nước ăn lại Mã, khiến lực công của Đỏ không đủ để kết thúc ván.
Sau khi Pháo bắt Xe, bạn đánh giá thế nào?
Đừng cộng điểm ngay ở 10. Pháo 9 bình 5. Hãy kiểm tra quân nào của Đỏ đang bị treo và Đen có nước bắt lại nào.
Đỏ đã thắng
Quá sớmBắt Xe chưa khép chuỗi đổi quân
Pháo đỏ vừa ăn Xe, nhưng Mã đỏ vẫn đứng trên điểm 5 và chưa thoát khỏi Tượng còn lại.Đen vẫn hơn
Chưa tính hếtĐiểm quân chưa quyết định kết quả
Kết quả phụ thuộc vào việc Tượng có thu được Mã và hai bên còn tạo được chuỗi nước bắt buộc hay không.Tìm nước bắt lại
Cách tính đúngTượng 7 tiến 5 quyết định đánh giá
Tượng ăn Mã, xóa quân công chủ lực của Đỏ. Sau Pháo 5 thoái 7, hai bên không còn chuỗi ép thắng và biến dừng ở hòa.Biến chính từng nước
Mỗi sơ đồ là vị trí ngay sau nước vừa ghi. Ô đi và ô đến được đánh dấu để không phải tự dò lại bàn cờ.
Đỏ đi trước. Trước khi xem biến chính, hãy xác định quân nào đang giữ toàn bộ hàng phòng thủ của Đen.
- Nước 1
1. Pháo 3 bình 4
Pháo dùng Xe đen làm ngòi chiếu. Nếu Xe tiến xuống ăn Pháo, Mã 2 tiến 3 sẽ chiếu hết.
Vị trí sau 1. Pháo 3 bình 4 - Nước 2
Đen: Xe 6 bình 8
Xe rời lộ chiếu nhưng giữ hàng ngang. Đây là phòng thủ chính xác.
Vị trí sau Đen: Xe 6 bình 8 - Nước 3
2. Mã 2 thoái 4
Mã lùi vào giữa Pháo và Tướng, tự làm ngòi mới để tiếp tục chiếu.
Vị trí sau 2. Mã 2 thoái 4 - Nước 4
Đen: Xe 8 bình 6
Xe trở lại lộ 6; khi Mã rời đi, chính Xe sẽ thay Mã làm ngòi.
Vị trí sau Đen: Xe 8 bình 6 - Nước 5
3. Mã 4 tiến 5
Mã đổi cánh mà vẫn giữ chiếu vì Xe đen đang đứng giữa Pháo với Tướng.
Vị trí sau 3. Mã 4 tiến 5 - Nước 6
Đen: Xe 6 bình 8
Xe tiếp tục chạy ngang và không cho Đỏ ăn quân miễn phí.
Vị trí sau Đen: Xe 6 bình 8 - Nước 7
4. Mã 5 thoái 4
Mã quay lại làm ngòi, buộc Xe trở về lộ 6.
Vị trí sau 4. Mã 5 thoái 4 - Nước 8
Đen: Xe 8 bình 6
Xe trở về vị trí cũ; Đỏ cần đổi hướng để tránh lặp vô ích.
Vị trí sau Đen: Xe 8 bình 6 - Nước 9
5. Mã 4 tiến 3
Đỏ phá vòng lặp, chuyển Mã sang cánh Tượng trung tâm nhưng vẫn giữ chiếu.
Vị trí sau 5. Mã 4 tiến 3 - Nước 10
Đen: Xe 6 bình 7
Xe thoát lộ chiếu và bám theo hướng Mã. Đây vẫn là phòng thủ hợp lý.
Vị trí sau Đen: Xe 6 bình 7 - Nước 11
6. Pháo 4 bình 9
Pháo đổi cánh, chuẩn bị tiến sâu rồi quét ngang hàng phòng thủ.
Vị trí sau 6. Pháo 4 bình 9 - Nước 12
Đen: Pháo 2 bình 1
Pháo đen né sang góc để giữ cột biên.
Vị trí sau Đen: Pháo 2 bình 1 - Nước 13
7. Pháo 9 tiến 6
Pháo áp sát hàng đáy, tạo mũi quét ngang phối hợp với Mã.
Vị trí sau 7. Pháo 9 tiến 6 - Nước 14
Đen: Xe 7 thoái 1
Xe vừa tránh đòn Mã vừa chặn Tốt đỏ nhập cung.
Vị trí sau Đen: Xe 7 thoái 1 - Nước 15
8. Tốt 5 bình 4
Đỏ thí Tốt để kéo Xe rời vị trí che Tượng.
Vị trí sau 8. Tốt 5 bình 4 - Nước 16
Đen: Xe 7 bình 6, ăn Tốt
Xe nhận Tốt, nhưng Tượng trung tâm mất lớp che.
Vị trí sau Đen: Xe 7 bình 6, ăn Tốt - Nước 17
9. Mã 3 tiến 5, ăn Tượng
Mã ăn Tượng và chiếu, mở hàng ngang cho Pháo biên.
Vị trí sau 9. Mã 3 tiến 5, ăn Tượng - Nước 18
Đen: Xe 6 bình 5
Xe né chiếu nhưng đi vào hàng ngang Pháo đang khống chế.
Vị trí sau Đen: Xe 6 bình 5 - Nước 19
10. Pháo 9 bình 5, ăn Xe
Pháo quét ngang bắt Xe. Đây là khoảnh khắc dễ đánh giá nhầm rằng Đỏ đã thắng.
Vị trí sau 10. Pháo 9 bình 5, ăn Xe - Nước 20
Đen: Tượng 7 tiến 5, ăn Mã
Tượng còn lại ăn Mã, xóa quân công chủ lực và đưa cục diện về hòa.
Vị trí sau Đen: Tượng 7 tiến 5, ăn Mã - Nước 21
11. Pháo 5 thoái 7, ăn Tốt
Pháo thu Tốt rồi rút về. Không bên nào còn thế bắt buộc để thắng.
Vị trí sau 11. Pháo 5 thoái 7, ăn Tốt
Ba điều cần rút ra
Cạm bẫy đầu tiên: con Pháo có thật sự ăn được?
1. Pháo 3 bình 4 đặt Pháo, Xe đen và Tướng đen trên cùng một lộ. Quân mạnh nhất của Đen bỗng trở thành ngòi cho Pháo đỏ, nên Đen phải xử lý nước chiếu trước khi nghĩ đến chuyện phản công.
Nước trông hấp dẫn nhất là Xe tiến xuống ăn Pháo. Nhưng nếu tham quân, Mã 2 tiến 3 sẽ chiếu hết vì Xe vừa bỏ hàng phòng thủ. Bởi vậy Xe chỉ còn cách chạy ngang; ...Xe 6 bình 8 là phòng thủ hợp lý, không phải một sai lầm được dựng sẵn cho Đỏ.
Mã đổi hướng, Pháo đổi cánh
Sau ...Xe 6 bình 8, hãy thử tìm cách chiếu tiếp trước khi bấm bàn cờ. Đáp án là 2. Mã 2 thoái 4—đúng ký hiệu là ‘thoái’. Mã lùi vào giữa Pháo và Tướng để tự làm ngòi. Khi Xe quay về lộ 6, Mã lại rời đi; lúc ấy chính Xe đen tiếp tục làm ngòi nên nước chiếu không đứt.
Sau Mã 4 tiến 5 rồi thoái 4, Đỏ không tiếp tục lặp mà chuyển sang Mã 4 tiến 3. Xe phải bình 7; lúc đó Pháo đổi sang lộ 9 và tiến sáu, dựng mũi quét ngang.
Xe 7 thoái 1 giữ rất chắc. Vì vậy Đỏ thí Tốt 5 bình 4 để kéo Xe sang lộ 6, rồi Mã 3 tiến 5 ăn Tượng. Đây là cả chuỗi lột giáp, không phải một nước bắt Xe đơn lẻ.
Pháo bắt Xe, nhưng chuỗi đổi quân chưa kết thúc
Sau ...Xe 6 bình 5, 10. Pháo 9 bình 5 quét ngang ăn Xe. Nếu dừng hình tại đây, Đỏ vừa phá Tượng vừa lấy Xe và trông như đã hoàn thành tổ hợp.
Nhưng 10... Tượng 7 tiến 5 ăn Mã. Quân Mã tạo sức ép trung tâm biến mất; Pháo đỏ chỉ còn cách thoái bảy ăn Tốt và thu quân.
Đỏ đã thoát hiểm và đổi được nhiều quân phòng thủ, nhưng không còn thế bắt buộc để thắng. Vì vậy biến chính kết luận hòa, và bài học nằm ở nước bắt lại cuối chuỗi.
Dừng bàn trước khi xem đáp án
Bài tập dự đoán
Dừng sau 10. Pháo 9 bình 5 ăn Xe. Nước nào của Đen quyết định kết quả biến chính?
- 10... Tượng 7 tiến 5
- 10... Pháo 1 tiến 1
- 10... Tướng 6 tiến 1
Mở đáp án và lời giải
10... Tượng 7 tiến 5
Tượng ăn lại Mã, xóa quân công chủ lực của Đỏ. Sau 11. Pháo 5 thoái 7 ăn Tốt, Đỏ không còn chuỗi ép thắng nên cổ phổ kết luận hòa.
Đối chiếu cổ phổ
Nguồn và bối cảnh
Tác phẩm: Bách Cục Tượng Kỳ Phổ (百局象棋谱, 1801)
Tên cục gốc: 霸王卸甲
Tên chữ Hán 霸王卸甲 có nghĩa gần với ‘Bá Vương cởi giáp’. Trong bài này, nghĩa đó được hiểu theo cấu trúc thế cờ: các quân phòng thủ của Đen lần lượt bị kéo lệch hoặc đổi bỏ; không phải khẳng định cục cờ tái hiện một trận đánh lịch sử cụ thể.
Vị trí và biến chính thuộc cục Bá Vương Tá Giáp trong Bách Cục Tượng Kỳ Phổ (1801). Phần giải thích tiếng Việt do Kỳ Thủ biên soạn mới.Tự tìm nước đầu
Đừng đọc đáp án trước khi thử trên bàn cờ
Quay lại thế cờ tương tác, tự tìm nước mở đầu rồi mới đối chiếu toàn bộ biến chính trong bài.
Đọc tiếp có mục đích